
Mehnat munosabatlarida nogironligi bo‘lgan shaxslarning huquqlari va ayrim imtiyozlari
- Matnli format
- Video format
- Oson matn

Muharrir: Nasiba Atamuratova
Illyustratsiya: Alina Olimova
Illyustratsiyaga tifloizoh: Ko‘rish bo‘yicha nogironligi bo‘lgan xodima bilan rahbar ish stolida suhbat qurmoqda. Xodima va rahbar oq ko‘ylak kiygan, xodimaning ko‘zida qora ko‘zoynak mavjud.
Nogironligi bo‘lgan shaxslar mehnatga oid huquqiy munosabatlarda boshqa xodimlar kabi teng huquqlarga ega. Ular qonunchilikda belgilangan imtiyozlardan foydalanadilar.
Agar xodim nogironlik holatini orttirsa, u bilan tuzilgan mehnat shartnomasi bekor qilinadimi?
O‘zbekiston Respublikasi Mehnat kodeksi 425-moddasiga asosan, nogironligi bo‘lgan shaxs bilan mehnat shartnomasi tuzmaslikka, ish beruvchining tashabbusi bilan uni bekor qilishga yo‘l qo‘yilmaydi. Tibbiy-ijtimoiy ekspert komissiyasining (TIEK) xulosasiga ko‘ra nogironligi bo‘lgan shaxs sog‘lig‘i kasb vazifalarini bajarishga to‘sqinlik qilsa yoxud o‘zining yoki boshqalar hayoti yoki sog‘lig‘iga, mehnat xavfsizligiga tahdid solsa ishga qabul qilishni rad etish yoki mehnat shartnomasini bekor qilish mumkin.
Masalan, TIEK xulosasida, ishga kirish istagida bo‘lgan nomzod sog‘ligi holatiga ko‘ra «o‘qituvchi» lavozimida ishlashi mumkin emasligi ko‘rsatilgan bo‘lsa, bunday holatda ish beruvchi nomzodni shu lavozimga ishga qabul qilishni rad etishga haqlidir.
Nogironligi bo‘lgan xodim bilan mehnat shartnomasini bekor qilishning asoslari mavjudmi?
Mehnat kodeksining 143-moddasida nogironligi bo‘lgan xodim bilan mehnat shartnomasini bekor qilish asoslari belgilangan. Ish beruvchi bo‘sh (vakant) ish o‘rni bor bo‘lganda, nogironligi bo‘lgan xodimning sog‘ligi holatiga ko‘ra qarshi ko‘rsatma bo‘lmasa, tibbiy xulosaga muvofiq yengilroq yoki noqulay ishlab chiqarish omillarining ta’siri bo‘lmagan ishga uning roziligi bilan o‘tkazishi shart. Ya’ni, xodim qandaydir sabab bilan nogiron bo‘lib qolganda u bilan tuzilgan mehnat shartnomasi bekor qilinmaydi. Balki, uning sog‘ligiga ko‘ra rahbar yengilroq ish taklif etishi lozim.
Ushbu moddaning ikkinchi qismiga ko‘ra, quyidagi hollarda ish beruvchi xodim bilan mehnat shartnomasini bekor qilishi mumkin:
- Xodim taklif etilgan yengilroq boshqa ishga o‘tkazilishni rad etgan taqdirda;
- Ish beruvchida xodim sog‘lig‘i holati ko‘ra qarshi ko‘rsatma bo‘lmagan boshqa ish mavjud bo‘lmasa.
Bunday hollarda xodim bilan mehnat shartnomasini bekor qilinsa kafolatli to‘lovlar amalga oshiriladi.
Nogironligi bo‘lgan xodimlar bilan mehnat shartnomasini bekor qilishda xodimga qanday kafolatli to‘lovlar mavjud?
Mehnat shartnomasi bekor qilinganda nogironligi bo‘lgan xodim ikki xil kafolatli to‘lovni olish huquqiga ega. Bular quyidagilar:
Birinchi kafolat: Mehnat kodeksi 100-moddasiga ko‘ra, xodim tibbiy xulosaga muvofiq yengilroq boshqa ishga o‘tishni rad etgan yoki ish beruvchida yengilroq boshqa ish mavjud bo‘lmaganda mehnat shartnomasi bekor qilinsa, ish qidirish davrida ikki oylik o‘rtacha ish haqi saqlanib qolinishi kafolatlangan. Ya’ni, agar ish beruvchida sizning sog‘lig‘ingiz ko‘taradigan ish o‘rinlari bo‘lmasa yoki shunday ish o‘rni bo‘lib, sizga taklif qilganda siz uni rad etsangiz mehnat shartnomasi bekor qilinadi. Lekin, ikki oygacha o‘rtacha ish haqingiz saqlab qolinadi.
Agar siz mehnat shartnomasi bekor qilinganidan keyin o‘ttiz kalendar kun ichida mahalliy mehnat organida ish izlayotgan shaxs sifatida ro‘yxatdan o‘tsangiz va organ tomonidan berilgan ma’lumotnomani ish joyingizga taqdim etsangiz. Sizga uchinchi oy uchun ham avvalgi ish joyingizdan o‘rtacha oylik ish haqi to‘lanishi mumkin.
Ikkinchi kafolat: Mehnat kodeksi 173-moddasiga muvofiq, ishdan bo‘shatish nafaqasi to‘lanadi.
Ishdan bo‘shatish nafaqasi – mehnat shartnomasi alohida asoslarga ko‘ra bekor qilinganda uning oqibatlarini yumshatish maqsadida amalga oshiriladigan bir yo‘la beriladigan pullik to‘lovdir. Alohida asoslarga xodim tibbiy xulosaga muvofiq sog‘lig‘ining holatiga ko‘ra boshqa ishga o‘tkazishni rad etganligi yoxud ish beruvchida tegishli ish bo‘lmaganligini kiritish mumkin.
Ishdan bo‘shatish nafaqasi miqdori xodimning oxirgi ishlagan joyidagi ish stajiga muvofiq amalga oshiriladi. Bunda ishdan bo‘shatish nafaqasining miqdori :
- uch yilgacha ish stajiga ega xodimlar uchun — o‘rtacha oylik ish haqining ellik foizidan;
- uch yildan besh yilgacha ish stajiga ega xodimlar uchun — o‘rtacha oylik ish haqining yetmish besh foizidan;
- besh yildan o‘n yilgacha ish stajiga ega xodimlar uchun — o‘rtacha oylik ish haqining yuz foizidan;
- o‘n yildan o‘n besh yilgacha ish stajiga ega xodimlar uchun — o‘rtacha oylik ish haqining bir yuz ellik foizidan;
- o‘n besh yildan ortiq ish stajiga ega xodimlar uchun — o‘rtacha oylik ish haqining ikki yuz foizidan kam bo‘lishi mumkin emas.
Masalan, siz bilan mehnat shartnomasi yuqoridagi asoslarga ko‘ra bekor qilinmoqda. Sizning ushbu tashkilotdagi umumiy ish stajingiz 12 yilni tashkil qilmoqda. Sizning o‘rtacha oylik ish haqingiz 5 million so‘mni tashkil etdi. Ushbu vaziyatda sizga to‘lab berilishi lozim bo‘lgan ishdan bo‘shatish nafaqasining miqdori 7 million 500 ming so‘mni tashkil etadi.
Agar nogironligi bo‘lgan xodimning ish o‘rniga qisqartirish kelganida, unga ishda qolishda afzalliklar mavjudmi?
Mehnat kodeksi 167-moddasiga ko‘ra, tashkilot, korxona, muassasaga texnologiya va ishlab chiqarishdagi o‘zgarishlar sababli qisqartirish kelganida birinchi navbatda ishda qoldirishga doir imtiyozli huquq malakasi va mehnat unumdorligi yuqoriroq bo‘lgan xodimlarga beriladi. Masalan, korxonaga yangi 3-4 ta xodimning ishini bajaradigan uskuna keltirildi va ushbu vazifani bajaradigan xodimlar qisqartirilishi kerak. Uskunani ishini kuzatib, boshqaradigan bitta xodimni qoldirish yetarli. Bunda malakasi yetarli bo‘lgan va mehnat unumdorligi yuqori bo‘lgan xodimgina ushbu ishdan qolishi mumkin.
Agar xodimlar malakasi va mehnat unumdorligi bir xil bo‘lgan taqdirda ushbu moddaning ikkinchi qismida bir qancha toifadagi xodimlarga afzalliklar berilgan. Ushbu xodimlar toifasiga kiruvchilar orasida mazkur tashkilotda mehnatda mayib bo‘lgan yoki kasb kasalligiga uchragan shaxslar, shuningdek nogironligi bo‘lgan shaxslar ham mavjud.
Masalan, sizda II guruh nogironligi bor va ish o‘rinlariga qisqartirish keldi. Ushbu holatda ish beruvchi birinchi navbatda xodimlarni ularning malakasiga va mehnat unumdorligiga qarab ishda qoldirishga harakat qilishi lozim va bunda nogironlikka ega bo‘lish sizga afzallik bermaydi. Biroq sizning va boshqa xodimlarning malakasi va mehnat unumdorligi bir xil bo‘lgan taqdirda, nogironlikka ega bo‘lish sizga afzallik taqdim etadi.
Nogironligi bo‘lgan shaxslarni majburiy tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish pullikmi?
Mehnat kodeksi 360-moddasiga muvofiq, nogironligi bo‘lgan shaxslar dastlabki (mehnat shartnomasi tuzilayotganda) va davriy (mehnat faoliyati davomida) majburiy tibbiy ko‘rikdan o‘tkazilishi lozim. Ushbu kodeksning 426-moddasiga muvofiq, ular har yili majburiy tibbiy ko‘rikdan o‘tishlari lozim. Nogironligi bo‘lgan shaxslarni majburiy tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish xarajatlari ish beruvchining mablag‘lari hisobidan amalga oshiriladi.
Nogironligi bo‘lgan shaxslarning ish vaqti davomiyligi bo‘yicha qanday imtiyozlari mavjud?
Mehnat kodeksining 427-moddasiga asosan, I va II guruh nogironligi bo‘lgan xodimlar uchun ish vaqtining davomiyligi haftasiga o‘ttiz olti soatdan oshmasligi belgilangan. I va II guruh nogironligi bo‘lgan xodimlar uchun kunlik ishning (smenaning) davomiyligi tibbiy-ijtimoiy ekspert komissiyasining tavsiyalariga muvofiq belgilanadi. Lekin olti kunlik ish haftasida — kuniga olti soatdan, besh kunlik ish haftasida — kuniga yetti soat-u o‘ttiz daqiqadan ortib ketmasligi kerak.
Masalan, siz II guruh nogironi hisoblanasiz va haftasiga 5 kun ishlaysiz, bunday vaziyatda siz bir kunda 7 soat 30 daqiqa ishlashingiz kifoya.
Eslatma! Ish vaqtining odatiy kunlik davomiyligi 5 kunlik ishlovchilar uchun 8 soatni, 6 kunlik ishlovchilar uchun esa 7 soatni tashkil etadi.
Nogironligi bo‘lgan xodim xizmat safariga borishga majburmi?
Nogironligi bo‘lgan xodimlarni quyidagilarga jalb etishda ularning roziligi talab qilinadi:
- xizmat safariga yuborishga;
- tungi vaqtda ishlashga;
- ish vaqtidan tashqari ishlarga hamda dam olish va ishlanmaydigan bayram kunlaridagi ishlarga
Agar ushbu xodimlar uchun bunday ishlar tibbiy-ijtimoiy ekspert komissiyasi tavsiyalarida taqiqlanmagan bo‘lsa yo‘l qo‘yiladi. Bunda shuni ta’kidlash kerakki, agar TIEK tavsiyasida yuqoridagi hollarda ishlash mumkin emasligi nazarda tutilgan bo‘lsa, xodimning roziligi bo‘lgan taqdirda ham ishlashga yo‘l qo‘yilmaydi.
Foydalanilgan manbalar ro‘yxati:
- O‘zbekiston Respublikasi Mehnat kodeksi (https://lex.uz/ru/docs/-6257288)
- O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining 2023-yil 20-noyabrdagi “Sudlar tomonidan mehnat shartnomasini bekor qilishni tartibga soluvchi qonunchilikni qo‘llash amaliyoti to‘g‘risida”gi qarori. (https://www.lex.uz/docs/-6684613)
Bu maqolada sen nogironligi bor insonlarning mehnat qilishda huquqlari va ba’zi imtiyozlari haqida bilib olasan.
Sen mehnat qilishda boshqa ishchilar bilan teng huquqlisan.
Sen mehnat qilishda qonunda belgilangan imtiyozlaringdan foydalanishing mumkin.
Mehnat kodeksining 425-moddasiga ko‘ra:
- rahbar sen bilan mehnat shartnomasi tuzmasligi yoki shartnomani bekor qilishi mumkin emas.
TIEK xulosasiga ko‘ra sen:
- sog‘liging sababli ishdagi vazifalarni qila olmasang
- ishdagi vazifalar sen va boshqalar sog‘ligi uchun xavfli bo‘lsa
- rahbar seni ishga olmasligi yoki mehnat shartnomasini bekor qilishi mumkin.
TIEK – bu Tibbiy-ijtimoiy ekspert komissiyasi ya’ni shifokorlar guruhi.
Masalan:
- Shifokorlar guruhi sening sog‘liging sabab o‘qituvchi bo‘lib ishlash mumkin emas deb topsa,rahbar seni ishga olmaslikka haqli.
Mehnat kodeksining 143-moddasida nogironligi bor ishchi bilan mehnat shartnomasini bekor qilish qoidalari belgilangan.
Rahbar seni bo‘sh ish o‘rniga:
- sening sog‘liging
- sening roziliging bilan
- ishlashing mumkin bo‘lgan ishga olishi shart.
Masalan:
- Ishchi qandaydir sabab bilan nogiron bo‘lib qolsa, rahbar ishchini ishdan bo‘shatmasdan osonroq ish berishi kerak.
143-moddaning ikkinchi qismiga ko‘ra:
- ishchi taklif qilingan osonroq ishni rad etsa
- rahbarda sening sog‘ligingga mos ish bo‘lmasa rahbar ishchi bilan tuzilgan mehnat shartnomasini bekor qilishi mumkin.
Bunday hollarda sen bilan mehnat shartnomasini bekor qilinganda kafolatli to‘lovlar to‘lanadi.
Sen bilan mehnat shartnomasi bekor qilinganda ikki xil kafolatli to‘lovni olishing mumkin.
Birinchi kafolatli to‘lov mehnat kodeksining 100-moddasiga ko‘ra:
- sen shifokor xulosasiga ko‘ra osonroq ishga o‘tishni rad etsang
- yoki rahbarda sen uchun oson ish bo‘lmagani sabab mehnat shartnomasi bekor qilinsa, ish topguningcha sening ikki oylik ish haqing to‘lab berilishi belgilangan.
Agar sen mehnat shartnomasi bekor qilinganidan keyin:
- o‘ttiz kun ichida bandlikka ko‘maklashish markazidan ish qidirayotgan inson sifatida ro‘yxatdan o‘tib bu haqida ma’lumotnomani ish joyingga bersang uchinchi oy uchun ham oylik olishing mumkin.
Ikkinchi kafolat Mehnat kodeksining 173-moddasiga ko‘ra, senga ishdan bo‘shatish nafaqasi to‘lanadi.
Ishdan bo‘shatish nafaqasi – bu mehnat shartnomasi ma’lum sabab bilan bekor qilinganda uning oqibatlarini yumshatish uchun beriladigan to‘lov puli.
Ma’lum sabablar:
- sen sog‘lig‘ining sabab boshqa ishga o‘tishni rad etish
- yoki rahbarda senga mos ish yo‘qligi kiradi.
Ishdan bo‘shatish nafaqasi miqdori sen oxirgi ishlagan joyingga qarab beriladi.
Ishdan bo‘shatish nafaqasining miqdori:
- uch yilgacha ishlagan ishchilar uchun — o‘rtacha oylikning yarmidan
- uch yildan besh yilgacha ishlaganlar uchun — o‘rtacha oylikning yetmish besh foizidan
- besh yildan o‘n yilgacha ishlaganlar uchun — o‘rtacha oylikning yuz foizidan
- o‘n yildan o‘n besh yilgacha ishlaganlar uchun — o‘rtacha oylik ning bir yuz ellik foizidan
- o‘n besh yildan ko‘p ishlaganlar uchun — o‘rtacha oylikning ikki yuz foizidan kam bo‘lishi mumkin emas.
Masalan:
- Sen bilan mehnat shartnomasi yuqoridagi sabablar bilan bekor bo‘lmoqda.
- Sen 12 yil ishlagansan.
- Sening o‘rtacha oylik ish haqing 5 (besh) million so‘m.
- Bu vaziyatda senga to‘lab beriladigan ishdan bo‘shatish nafaqasi miqdori 7 million 500 (yetti million besh yuz) ming so‘m.
Mehnat kodeksi 167-moddasiga ko‘ra, tashkilotga texnologiya va ishlab chiqarishdagi o‘zgarishlar sababli qisqartirish kelganida birinchi bo‘lib ishda qoldirishga doir imtiyozli huquq malakasi va mehnat unumdorligi yuqoriroq bo‘lgan ishchilarga beriladi.
Masalan:
- Tashkilotga 3-4 ta ishchining ishini qiladigan yangi uskuna keltirildi.
- Bu vazifani bajaradigan ishchilar ishdan bo‘shatilishi kerak va faqat 1 ta ishchi qolishi kerak.
- Bunda eng tajribali ishchi ishda qolishi mumkin.
Agar ishchilarning tajribasi bir xil bo‘lsa 167-moddaning ikkinchi qismida ba’zi toifadagi ishchilarga yengilliklar berilgan.
Yengillik beriladigan ishchilar toifasiga kiruvchilarga:
- o‘sha tashkilotda ishlash vaqtida nogiron bo‘lgan
- yoki kasb kasalligiga uchragan insonlar
- va nogironligi bo‘lgan insonlar ham kiradi.
Agar ishda yaxshi ishlasanggina senda nogironlik borligi ish o‘rningni saqlab qolishga yordam berishi mumkin.
Mehnat kodeksining 360-moddasiga ko‘ra, sen bilan mehnat shartnomasi tuzilayotganda va ishlayotgan vaqtingda shifokor ko‘rigidan majburiy o‘tkazishlari kerak.
426-moddaga ko‘ra, sen har yili majburiy shifokor ko‘rigidan o‘tishing kerak.
Seni majburiy shifokor ko‘rigidan o‘tish xarajatlarini rahbar to‘laydi.
Mehnat kodeksining 427-moddasiga ko‘ra, senda birinchi va ikkinchi guruh nogironligi bo‘lsa sen bir haftada o‘ttiz olti soatdan ko‘p ishlamasliging kerak.
Senda birinchi va ikkinchi guruh nogironligi bo‘lsa sen uchun ish vaqti shifokorlar guruhining tavsiyasiga qarab belgilanadi.
Lekin, sening ish vaqting davomiyligi:
- olti kun ishlasang — bir kunda olti soatdan
- besh kun ishlasang — bir kunda yetti yarim soatdan ko‘p bo‘lmasligi kerak.
Masalan:
- senda ikkinchi guruh nogironligi bor va sen 1 haftada 5 kun ishlaysan, bunda sen bir kunda 7 soat 30 daqiqa ishlashing kerak.
Seni faqat o‘z roziliging bilan:
- xizmat safariga yuborishlari
- tungi vaqtda ishlatishlari
- ish vaqtidan tashqari ishlarga
- dam olish va ishlanmaydigan bayram kunlaridagi ishlarga jalb qilishlari mumkin.
Agar sen uchun bunday ishlarga shifokorlar guruhi tomonidan ruxsat berilgan bo‘lsa ishlashing mumkin bo‘ladi.
Agar tibbiy-ijtimoiy ekspert komissiyasi tavsiyasida yuqoridagi hollarda ishlash mumkin emasligi yozilgan bo‘lsa, sen rozi bo‘lsang ham ishlashing mumkin bo‘lmaydi.
Савол.Мен 2 грух ногирониман.Автохалокат туфайли оегим синиб,операциядан Сунг 3см калта килиннан.Менга умрбод ногиронлик нафакасини тайинлайдими.
Assalomu alaykum
Nogironlik nafaqasi tayinlanishi sizning ish stajingizga bog‘liq. Agar siz talab qilinadigan minimal ish stajiga ega bo‘lsangiz, sizga nogironlik nafaqasi belgilandi.
Talab qilinadigan minimal ish staji bilan quyidagi maqolada tanishing:
https://huquqplus.uz/materials/social-protection/1178
Biz qanday ularga tushuntirishimiz mumkin 7 yarim soat ishlashimizni shartnomada keltirishimiz kerak bo’ladimi ? Qarabsizki ko’p korxonalarda ish soati 9 soatdan. Biz keyin ish bilan taminlanishimiz ehtimol bo’lib qolmaydimi?
Assalomu alaykum
Siz ishga kirishda nogironlik to‘g‘risidagi ma’lumotni ish beruvchiga taqdim qilgan bo‘lsangiz ish beruvchi Mehnat kodeksiga binoan, sizga tegishli ish soatlarini qo‘yib berishga majbur.
Agar sizning mehnat jarayoningizda qonunchilik buzilishini ko‘rayotgan bo‘lsangiz, saytimiz orqali bizga murojaat qoldiring. Biz sizga yordam beramiz.
Asalomu alekum nogirnolik masalan 1chi 2chi 3chi gurux nogironlik bilan shunday mehnat qobiliyatini yoqotganlikni qanday farqi bor. Men hoz mehnat qobiliyatini 20foiz yoqotganlik deb TIEK tomonidan berilgan men oz ishimda ishlashga haqim bormu yoqmu
Assalomu alaykum
TIEK tomonidan berilgan xulosada sizning qaysi ishda ishlay olishingiz mumkinligi ko‘rsatiladi. Shu ishlar qatoriga sizning hozirgi ishingiz kirsa, unda siz bemalol shu ishda ishlay olasiz.
Agar hozirgi ishingiz TIEK ning xulosasida ishlash mumkin ishlar ro‘yxatida yo‘q bo‘lsa, unda ishingizni davom ettira olmaysiz.
men 2 gurux nogironiman vazirlik tomonidan quyilgan vakansiyaga nomzod bulib ishga kirganman lekin ish beruvchi 1 yillik shartnoma bergan shu shartnomamni nomuyyon muddatga uzaytirish uchun nima qilsam buladi mehnat shartnomam nihoyasiga yetgandan kiyin ish beruvchi bushatib yubormaydima
O‘zbekiston Respublikasining Mehnat kodeksi
111-modda. Xodim bilan muddatli mehnat shartnomasini tuzishning asosliligi
Agar qonunda boshqacha qoida nazarda tutilmagan bo‘lsa, muddatli mehnat shartnomasining muddati tugaganidan keyin, ushbu Kodeksning 112 yoki 113-moddasida nazarda tutilgan asoslar mavjud bo‘lganda taraflar uning amal qilish muddatini uzaytirishga haqli. Bunda muddatli mehnat shartnomasining jami muddati besh yildan oshmasligi kerak. Agar muddatli mehnat shartnomasining umumiy muddati u uzaytirilishidan oldin va keyin besh yildan oshgan bo‘lsa, mehnat shartnomasi nomuayyan muddatga tuzilgan deb topiladi, bundan qonunda nazarda tutilgan hollar mustasno.
🔍158-modda. Muddatli mehnat shartnomasini uning muddati tugashi munosabati bilan bekor qilish
Muddatli mehnat shartnomasi uning amal qilish muddati tugashi bilan bekor qilinadi. Mehnat shartnomasini uning amal qilish muddati tugaganligi munosabati bilan bekor qilish to‘g‘risida yakka tartibdagi mehnatga oid munosabatlarni ushbu asos bo‘yicha tugatishga qaror qilgan taraf boshqa tarafni mehnat shartnomasi bekor qilinguniga qadar kamida uch kalendar kun oldin yozma shaklda ogohlantirishi kerak, bundan ish joyi (lavozimi) saqlanayotgan xodim yo‘q bo‘lgan davrga tuzilgan muddatli mehnat shartnomasining amal qilish muddati tugaydigan hollar mustasno.
Men yolgʻiz ayolman qaramogʻimda Bolalikdan 2 guruh qizim bor nogironi bor ayolni ishdan bushatish mumkin mi qisqarish keldi va 67 internet maktabi tuhatilib nihizida 110 maktab ochildi.
Assalomu alaykum, hurmatli fuqaro! Mazkur holatda qisqarishning asosiy huquqiy asosi O‘zbekiston Respublikasi Mehnat kodeksining 161-moddasi ikkinchi qismi 2-bandi hisoblanadi. Unga ko‘ra, ishlar hajmining qisqarishi yoki xodimlar soni yoxud shtati o‘zgarganligi sababli ish beruvchi mehnat shartnomasini bekor qilishi mumkin.
Mehnat kodeksining 167-moddasiga ko‘ra, shtat qisqarishida ishda qoldirishga doir imtiyozli huquq avvalo malakasi va mehnat unumdorligi yuqoriroq bo‘lgan xodimlarga beriladi. Malaka va mehnat unumdorligi teng bo‘lsa, moddada ko‘rsatilgan ayrim toifalarga afzallik beriladi.
Biroq 167-moddada “nogironligi bo‘lgan farzandi mavjud yolg‘iz ona” degan holat alohida mustaqil imtiyoz sifatida belgilanmagan. Shu sababli, farzandida bolalikdan II guruh nogironligi mavjud bo‘lgan yolg‘iz ona shtat qisqarishiga tushishi mumkin; bu holatning o‘zi qisqartirishni taqiqlamaydi.