
Soliq qonunchiligida nogironligi bo‘lgan shaxslarning ayrim imtiyozlari
- Matnli format
- Video format
- Oson matn

Muharrir: Nasiba Atamuratova
Illyustratsiya: Alina Olimova
Illyustratsiyaga tifloizoh: Kalkulyator va uni ustida hisob-kitob qilayotgan qo‘l tasvirlangan. Kalkulyator ekranida «-3 ish haqi min…» degan yozuv yozilgan.
Soliq qonunchiligida nogironligi bo‘lgan shaxslar uchun imtiyozlar mavjud bo‘lib, ularning ayrimlari haqida yoritib o‘tamiz.
Nogironligi bo‘lgan shaxslar uchun daromad solig‘i bo‘yicha imtiyozlar mavjudmi?
O‘zbekiston Respublikasi Soliq kodeksi 380-moddasiga ko‘ra, bolalikdan nogironligi bo‘lgan shaxslar, shuningdek I va II-guruh nogironligi bo‘lgan shaxslar mehnatga haq to‘lashning eng kam miqdorining 3 baravari miqdoridagi daromadlari bo‘yicha soliq solishdan ozod etiladi. Bunday imtiyoz pensiya guvohnomasi yoki tibbiy-ijtimoiy ekspert komissiyasining ma’lumotnomasi asosida beriladi.
Masalan, siz korxonada yetakchi mutaxassis bo‘lib ishlaysiz va sizda ikkinchi guruh nogironligi bor, oyligingiz esa shtat jadvali bo‘yicha 6 million so‘mni tashkil etadi. Ma’lumki, xodimlar oylik daromadlarining 12 % i miqdorida daromad so‘lig‘i to‘laydi. Agar siz ushbu imtiyozdan foydalanmoqchi bo‘lsangiz, u sizning oylik daromadlaringizning faqatgina mehnatga haq to‘lashning eng kam miqdorining 3 barobarigagina tatbiq etiladi. 2025-yil holatiga ko‘ra, mehnatga haq to‘lashning eng kam miqdori 1 million 271 ming so‘mni tashkil etmoqda. Bunda imtiyoz quyidagicha hisoblanadi: 6.000.000 – 3.813.000 = 2.187.000. Ushbu summaning 12 % i – 262.440 so‘m.
Demak, siz imtiyozdan foydalangan holda, jami 262.440 so‘m daromad solig‘i to‘lashingizning o‘zi yetarli.
Unutmang! Bunday imtiyoz pensiya guvohnomasi yoki tibbiy-ijtimoiy ekspert komissiyasining ma’lumotnomasi asosida beriladi. Ushbu imtiyozdan foydalanish uchun yuqorida aytilgan hujjatlarni soliq idorasiga taqdim etish lozim.
Agar nogironligi bo‘lgan shaxs ishlamasa, biroq boshqa turdagi oylik daromadlarga ega bo‘lsa ushbu imtiyoz tatbiq etiladimi?
Soliq kodeksi 380-moddasi 6-qismiga asosan, mazkur soliq imtiyozlari soliq to‘lovchining foizlar va dividendlar tarzida olingan va mol-mulkni ijaraga berganda tushadigan daromadlariga nisbatan tatbiq etiladi. Bunday hollarda soliq imtiyozi jami yillik daromad to‘g‘risidagi deklaratsiyaga qarab shaxs yashash joyidagi soliq organlari tomonidan qo‘llaniladi.
Masalan, sizning rasmiy ish joyingiz mavjud emas. Biroq boshqa oylik daromadlaringiz bor. Masalan, uyingizni ijaraga berish orqali 4 million so‘m ijara haqi olasiz. Mazkur holatda siz hududiy soliq organlariga jami yillik daromad to‘g‘risidagi deklaratsiya va tibbiy-ijtimoiy ekspert komissiyasining ma’lumotnomasi taqdim etish orqali imtiyozdan foydalanishingiz mumkin. Bunday hollarda ham imtiyozni qo‘llash quyidagi tartibda amalga oshiriladi: 4.000.000-3.813.000 = 187.000. Ushbu summaning 12% i 22.440 so‘m.
Demak, siz oylik daromadlaringiz hisobidan 22 440 ming so‘m daromad solig‘i to‘laysiz.
Agar jismoniy shaxslar shuningdek shu’ba korxona bazasida faoliyat yuritsa, ulardan qaysi biriga soliq imtiyozlari qo‘llaniladi?
Soliq imtiyozini qo‘llash soliq to‘lovchining asosiy ish (xizmat, o‘qish) joyi bo‘yicha amalga oshiriladi. Agar asosiy ish joyi mavjud bo‘lmagan taqdirda yashash joyidagi soliq organlari tomonidan jami yillik daromad to‘g‘risidagi deklaratsiya asosida soliqni hisoblab chiqarish chog‘ida amalga oshiriladi.
Siz asosiy ish joyingizdan tashqari, o‘rindoshlik asosida ishlovchi ish joyingizda ham ushbu imtiyozdan foydalanmoqchisiz. Bunda siz hududiy soliq organlariga jami yillik daromad to‘g‘risidagi deklaratsiyani taqdim etishingiz lozim bo‘ladi.
Tadbirkorlik qilmoqchi bo‘lgan shaxslarga qanday imtiyozlar bor?
Soliq kodeksi 383-moddasiga muvofiq, soliq to‘lovchi I yoki II-guruh nogironligi bo‘lgan shaxs hisoblanganida oyiga qat’iy belgilangan miqdordagi soliqning 50 foizini to‘laydi. Bunda uning faoliyat turi va uni amalga oshirish joyi ahamiyatga ega emas. Lekin ushbu summa bazaviy hisoblash miqdorining 50 foizidan ko‘p bo‘lmasligi kerak. Qat’iy belgilangan soliq stavkalari Soliq kodeksi 383-moddasiga muvofiq, hudud va jismoniy shaxsning tadbirkorlik faoliyati turiga qarab har xil belgilangan.
Masalan, siz Toshkent shahrida chakana savdo turi hisoblangan dehqon bozorlarida qishloq xo‘jaligi mahsulotlari savdosi bilan shug‘ullanasiz. Ushbu hududda mazkur faoliyat bilan shug‘ullanganlik uchun qat’iy belgilangan soliq stavkasi oyiga 302.500 so‘mni tashkil etadi (Soliq kodeksi 383-moddasi). Siz mazkur imtiyozdan foydalanmoqchi bo‘lsangiz, oyiga 302.500 so‘mning 50 % i (151.250 so‘m) ni to‘lashingiz kifoya. Agar mazkur 50% lik imtiyozni qo‘llash natijasida siz to‘lashingiz lozim bo‘lgan soliq summasi bazaviy hisoblash miqdorining 50 foizidan (206.000 so‘m) ortib ketgan taqdirda ham, ko‘pi bilan BHM ning 50% ni to‘laysiz.
E’tibor bering! Mazkur soliq imtiyozi faqatgina jismoniy shaxs hisoblangan, I yoki II-guruh nogironligi bo‘lgan soliq to‘lovchining daromad soliqlariga nisbatan tatbiq etiladi.
Nogironligi bo‘lgan shaxslarga ish o‘rinlari yaratib bergan va ish bilan ta’minlayotgan tadbirkorlarga qanday soliq imtiyozlari mavjud?
Soliq kodeksi 467-moddasiga muvofiq, yagona ishtirokchisi nogironligi bo‘lgan shaxslarning jamoat birlashmalari, “Nuroniy” jamg‘armasi va “O‘zbekiston Chernobilchilari” assotsiatsiyasi bo‘lgan, umumiy sonida nogironligi bo‘lgan shaxslarning mehnatiga haq to‘lash fondining 50 foizidan kam bo‘lmagan soliq to‘lovchilar aylanmadan olinadigan soliqlardan ozod etiladilar. Chunki ushbu toifadagi soliq to‘lovchilarning tovar yoki xizmat aylanmasidan olinadigan soliq stavkalari 0 foizni tashkil etadi.
Soliq to‘lovchilarning soliq imtiyozlarni qo‘llash bilan bog‘liq holatlarda majburiyatlari nimalardan iborat?
Soliq imtiyoziga bo‘lgan huquq yo‘qotilganda shaxs ushbu huquqni yo‘qotgan paytidan e’tiboran 15 kun ichida undan soliqni ushlab qoladigan yuridik shaxsga ma’lum qilishi kerak. Bundan tashqari, imtiyozni tasdiqlovchi hujjatlarni qalbakilashtirish qonunga muvofiq javobgarlikka sabab bo‘ladi. Soliq to‘lovchilar yuqoridagi soliq imtiyozlaridan foydalanish uchun hududiy soliq organlariga soliq imtiyozlariga bo‘lgan huquqlarini tasdiqlovchi hujjatlarini taqdim etishlari lozim.
Foydalanilgan normativ-huquqiy hujjatlar:
Bu maqolada sen nogironligi bor insonlarning soliqdagi ayrim imtiyozlari haqida bilib olasan.
Soliq – bu sen davlatga biror mulking yoki ish haqingdan pul toʻlashing.
Soliq kodeksining 380-moddasiga ko‘ra:
- bolalikdan nogironligi bor insonlar
- birinchi va ikkinchi guruh nogironligi bor insonlar eng kam ish haqining 3 baravarigacha soliqdan ozod etiladi.
Soliq imtiyozidan foydalanish uchun sen:
- pensiya guvohnomasini
- yoki nogironlik hujjatini soliq idorasiga berishing kerak.
Masalan:
- Sen korxonada mutaxassis bo‘lib ishlaysan va senda ikkinchi guruh nogironlik bor
- Sening oyliging 6 million so‘m.
- Ishchilar oylining 12 foizini daromad so‘lig‘iga to‘laydi.
- Sen eng kam ish haqining 3 baravarigacha soliqdan ozod etish imtiyozingdan foydalanib
- 342.000 (uch yuz qirq ikki ming) so‘m daromad solig‘i to‘lashing yetarli bo‘ladi.
2023-yil 1-dekabr holatiga ko‘ra:
- eng kam ish haqi miqdori 1 050 000 (bir million ellik ming) so‘m.
Soliq imtiyozi sening asosiy ish joying bo‘yicha belgilanadi.
Soliq kodeksining 380-moddasiga ko‘ra, soliq imtiyozlari:
- sening foizlardan tushadigan daromadlaring
- va mol-mulkni ijaraga berganda oladigan pulga qarab belgilanadi.
Mol-mulkni ijaraga berish – bu sen uy, ishxona, mashina kabi narsalaringni boshqalarga vaqtincha berish orqali pul olishing.
Bunday hollarda soliq imtiyozini
- yillik daromad
- to‘langan soliqqa qarab sen yashaydigan joydagi soliq tashkiloti belgilaydi.
Masalan:
- Sen hech qayerda qonuniy ishlamaysan.
- Lekin uyingni ijaraga berib, 4 million so‘m ijara puli olasan.
Bu holatda sen yashash joydagi soliq tashkilotiga:
- yillik daromadingni
- to‘lagan soliqlaringni
- nogironlik hujjatingni berib, soliq imtiyozidan foydalanishing mumkin.
Sen asosiy ish joyingdan boshqa, yana bir insonning o‘rnida vaqtincha ishlaganing uchun soliq imtiyozidan foydalanmoqchi bo‘lsang
- soliq tashkilotiga
- yillik daromading
- to‘lagan soliqlaring haqidagi hujjatni berishing kerak.
Soliq kodeksi 383-moddasiga ko‘ra sen tadbirkorlik qilmoqchi bo‘lsang:
- senda birinchi yoki ikkinchi guruh nogironligi bo‘lsa, 1 oylik soliqning yarimini to‘laysan.
Tadbirkorlik – bu sen o‘zing mustaqil biror ish qilishing.
Masalan:
- Bozorda meva, sabzavot sotishing
- Do‘kon yoki o‘quv markazi ochishing
- Boshqa ish turlari
Lekin bu pul bazaviy hisoblash miqdorining yarimidan ko‘p bo‘lmasligi kerak.
Belgilangan soliq miqdori Soliq kodeksining 383-moddasiga ko‘ra:
- joy va tadbirkorlik turiga qarab har xil belgilangan.
Masalan:
- Sen Toshkentdagi bozorda meva, sabzavot va boshqa mahsulotlarni sotasan
- sen uchun bu yerdagi soliq miqdori oyiga 302.500 (uch yuz ikki ming besh yuz) so‘m.
- Sen soliq imtiyozidan foydalansang, 302.500 (uch yuz ikki ming besh yuz) so‘mning yarimini 151.250 (bir yuz ellik bir min ikki yuz ellik) so‘mni to‘lashing yetarli.
Soliq kodeksi 467-moddasiga ko‘ra:
- nogironligi bor insonlarning jamoat birlashmalari
- “Nuroniy” jamg‘armasi
- “O‘zbekiston Chernobilchilari” assotsiatsiyasi
- ishchilarining yarmidan ko‘pi nogironligi bor insonlar bo‘lgan soliq to‘lovchilar soliqlardan ozod qilinadi.
Sen soliqdagi imtiyozingni yo‘qotsang bu haqida 15 kun ichida sendan soliq oladigan yuridik shaxsga aytishing kerak.
Yuridik shaxs – bu korxona va tashkilotlar.
Soliq imtiyozini tasdiqlovchi hujjatlar soxtalashtirilsa qonuniy javobgarlikka tortiladi.
Sen soliq imtiyozlaridan foydalanish uchun:
- Yashash joyingdagi soliq tashkilotiga, soliqda imtiyozing borligini tasdiqlovchi hujjatlarni berishing kerak.
мисол учун ногирон тадбиркор ушбу имтиёз борлигини маълум муддат утгандан сунг билса масалан 2024йилда айланмадан катий солик тулаб булган давр учун эндиликда 2025йилда вакт утгандан сунг ушбу имтиёздан утган давр учун фойдаланиши учун кандай йул тутиши керак юкорорида 15 кун деб айтиб утилган
Assalomu alaykum! O‘zingiz yashab turgan hududingizdagi soliq organiga murojaat qilishingiz kerak bo‘ladi – hududiy soliq inspeksiyalariga.
Salom Men 2 guruh nogironiman Men Xususiy bogchada 0,25 stavka ga ichga kirdim mendan podoxod nalog talab qilinyabti kayerga mirojaot qila olaman? Ozbekistan Respublikasi Soliq kodeksining 381 moddasiga asosan II-guruh mavjud bolgan fuqarolar jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig‘idan ozod etilishi mumkin mi? Batafsil aniq kaisi modadasida aytilgan aytib bering iltimos
Bolalikdan nogironligi bo‘lgan shaxslar, shuningdek I va II-guruh nogironligi bo‘lgan shaxslar mehnatga haq to‘lashning eng kam miqdorining 3 baravari miqdoridagi daromadlari bo‘yicha soliq solishdan ozod etiladi. Bunday imtiyoz pensiya guvohnomasi yoki tibbiy-ijtimoiy ekspert komissiyasining ma’lumotnomasi asosida beriladi. Siz o‘zingizning pensiya guvohnomangizni soliq organiga taqdim etishingiz kerak.
Soliq imtiyozini qo‘llash soliq to‘lovchining asosiy ish (xizmat, o‘qish) joyi bo‘yicha amalga oshiriladi. Agar asosiy ish joyi mavjud bo‘lmagan taqdirda yashash joyidagi soliq organlari tomonidan jami yillik daromad to‘g‘risidagi deklaratsiya asosida soliqni hisoblab chiqarish chog‘ida amalga oshiriladi.
Siz asosiy ish joyingizdan tashqari, o‘rindoshlik asosida ishlovchi ish joyingizda ham ushbu imtiyozdan foydalanmoqchisiz. Bunda siz hududiy soliq organlariga jami yillik daromad to‘g‘risidagi deklaratsiyani taqdim etishingiz lozim bo‘ladi.
Salom iltimos 2 -guruh nogironligi bo’lgan fuqarolar annq qilib shu shu imtiyozlari borligini aytinglar
Misol uchun 1 chi shu 2 shu deb
nogironlik belgilangandan kiyin qancha vaqtdan kiyin imtiyozlar kuchga kiradi
Vaalaykum assalom, Telegram kanalimizda chop etgandik bunday ma’lumotni: https://t.me/huquqplus/672
Keyin huquqplus.uz veb-portalimizda barcha imtiyozlar haqida huquqiy maqolalarni chop etib kelyapmiz. Mana shu havolaga bosib barcha ma’lumotlarni olsangiz bo‘ladi: https://huquqplus.uz/tag/imtiyozlar
Yana bir imkoniyat, veb-portalimizda qidiruv qilish funksiyasi bor, sizni qiziqtirgan kalit so‘zlarni kiritib barcha kerakli ma’lumotlarni topib olishingiz mumkin.
Nogironlik guruhini olganingizdan so‘ng, barcha imtiyozlaringiz kuchga kiradi. Salomat bo‘ling!
Assalomu alaykum men 2 oy ilgari 2-guruh nohironligini olgan edim, lekin mendan 2 oydan buyon daromad sologʻi olishmoqda, aytingchi men kerakli hujjarlarni taqdim qilgan holda ushbu ushlab qolingan summani qaytaishlatini talab qilsam boʻladimi?
Assalomu alaykum,
Siz oldin ushlab qolingan summalarni qaytarib ola olmaysiz. Chunki soliq imtiyozi kerakli hujjatlarni soliq organiga taqdim qilgandan keyin boshlab kuchga kiradi.
3 grux nogironligim bor daromad soligʻi qaytariladimi
Assalomu alaykum,
Yo‘q, qaytarilmaydi.
Assalomu alaykum.Savolim bor edi.
Men o’qituvchi bo’lib ishlayman.16 yoshga to’lmagan 2 guruh nogironligi bo’lgan farzandim bor.Menga qanday soliq imtiyozlari bor.
13.03.2026 yildan nogironlik tayinlangan.
Agar imtiyoz bo’lsa qachondan amalga oshadi?
Hurmatli fuqaro! Savolingiz uchun rahmat.
Nogiron farzandi bo‘lgan ota-ona soliq imtiyoziga ega bo‘lishi mumkin. Soliq kodeksining 380-moddasi asosida jami daromadingiz har oy uchun eng kam ish haqining 1,41 baravari miqdorida kamaytiriladi. Buning uchun quyidagi shart muhim:
Bolaligidan nogironligi bo‘lgan shaxs, doimiy parvarishni talab etadigan farzandi bilan birga yashab, uni tarbiyalayotgan ota yoki ona. Bu imtiyoz pensiya guvohnomasi yoki sog‘liqni saqlash muassasasining doimiy parvarish zarurligini tasdiqlovchi tibbiy ma’lumotnomasi asosida beriladi.
Agar bu yozuv xulosada mavjud bo‘lsa, imtiyozdan foydalanishingiz mumkin.
Imtiyoz 2026-yil mart oyidan — ya’ni nogironlik tayinlangan oydan boshlab qo‘llanilishi mumkin. Buning uchun TIEK xulosasi va shaxsni tasdiqlovchi hujjatlarni ish joyi buxgalteriyasiga topshiring.
Huquqiy asos: Oʻzbekiston Respublikasining Soliq kodeksi, 380-modda. Ayrim toifadagi soliq toʻlovchilarning jami daromadini kamaytirish.
Assalomu alaykum men ikkinchi guruh nogironiman mendan davlat solig’i ushlanmoqda mening asl oyligim 2 million 2 million 600 chiqadi mendan shunda davlat solig’i ushlanishi kerakmi yo ma’lum foizda olinishi kerakmi buxgalteriyamizga aytsam sendan maʼlum solih olinmaydi lekin soliq to’laysan deb aytyapti shu qonunchilikda bormi yoki mendan umuman olinmaydi soliq oldindan kattakon rahmat.
Vaalaykum assalom, hurmatli fuqaro!
O’zbekiston Respublikasi Soliq Kodeksining 380-moddasi 1-qism 3-bandiga muvofiq bolalikdan nogironligi bo‘lgan shaxslar, shuningdek I va II-guruh nogironligi bo‘lgan shaxslar mehnatga haq to‘lashning eng kam miqdorining 3 baravari (hozirgi kunda: 4 080 000 so‘m) miqdoridagi daromadlari bo‘yicha soliq solishdan ozod etiladi. Bunday imtiyoz pensiya guvohnomasi yoki tibbiy-ijtimoiy ekspert komissiyasining ma’lumotnomasi asosida beriladi.
Sizning vaziyatingizda oylik ish haqingiz 2 600 000 so‘mni tashkil qilsa, siz ushbu soliq imtiyozidan to‘liq foydalanishga haqlisiz. Yozma ariza yozib nogironlik guvohnomangizni biriktirib rahbariyatga kiritishni maslahat beramiz. Agar ariz yozishda sizga huquqiy yordam kerak bo‘lsa, unda Telegramdagi @huquqplus_bot orqali «Yurist qabuli»ga yoziling. Yoki telefonimiz orqali +998 (90) 358-50-60 (dushanba – shanba soat 9:00 – 18:00 gacha ishlaydi) yuristlarimiz bilan bog’laning.
Huquqiy asos: Oʻzbekiston Respublikasi Soliq kodeksi, https://lex.uz/docs/-4674902